ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପାକିସ୍ତାନ ଏବେ ବାଂଲାଦେଶ ଆଡକୁ ବନ୍ଧୁତାର ହାତ ବଢ଼ାଉଛି। କିନ୍ତୁ ବାଂଲାଦେଶ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ କୌଣସି ଚୁକ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ପାକିସ୍ତାନକୁ ୧୯୭୧ ଗଣହତ୍ୟା ପାଇଁ କ୍ଷମା ମାଗିବାକୁ ପଡିବ। ବାଂଲାଦେଶ ୧୯୭୧ ଗଣହତ୍ୟା ପାଇଁ ପାକିସ୍ତାନଠାରୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ କ୍ଷମା ମାଗିବାକୁ ଦାବି କରିଛି। ରବିବାର ଢାକାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଏକ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବୈଠକରେ ବାଂଲାଦେଶର ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ପରାମର୍ଶଦାତା ମହମ୍ମଦ ତୌହିଦ ହୁସେନ ପାକିସ୍ତାନର ଉପପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଇସାକ ଡାରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଦାବି ରଖିଛନ୍ତି। ବୈଠକ ପରେ ବାଂଲାଦେଶର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏକ ବିବୃତ୍ତିରେ କହିଛି, ୧୯୭୧ରେ ପାକିସ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଗଣହତ୍ୟା ପାଇଁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ କ୍ଷମା ମାଗ, ସମ୍ପତ୍ତିର ବିଭାଜନ, ୧୯୭୦ ମହାବାତ୍ୟା ପୀଡିତଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବୈଦେଶିକ ସହାୟତା ହସ୍ତାନ୍ତର ଏବଂ ଫସି ରହିଥିବା ପାକିସ୍ତାନୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଦେଶ ଫେରାଇବା ଭଳି ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ପଡ଼ି ରହିଥିବା ଐତିହାସିକ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କର ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇପାରିବ।
ପାକିସ୍ତାନର ଉପପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଇସାକ ଡାର ୨୩ ଓ ୨୪ ଅଗଷ୍ଟରେ ବାଂଲାଦେଶରେ ଦୁଇ ଦିନିଆ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ବାଂଲାଦେଶର ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଏହି ଗସ୍ତ ସଂପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବାଂଲାଦେଶର ମୁଖ୍ୟ ପରାମର୍ଶଦାତା ମହମ୍ମଦ ୟୁନୁସଙ୍କୁ ମଧ୍ଯ ସାକ୍ଷାତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଦୁଇ ଦେଶ ଏକ ଦ୍ବିପକ୍ଷୀୟ ଚୁକ୍ତି ଓ ପାଞ୍ଚଟି ବୁଝାମଣା ପତ୍ର ସ୍ବାକ୍ଷର କଲେ। ରବିବାର ଢାକାରେ ଆୟୋଜିତ ସମାରୋହରେ ବାଂଲାଦେଶର ପରାମର୍ଶଦାତା ମହମ୍ମଦ ତୌହିଦ ହୁସେନ ଓ ପାକିସ୍ତାନୀ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଦୁଇ ଦେଶରେ ସ୍ବାକ୍ଷର ହୋଇଥିବା ଚୁକ୍ତିନାମାରେ ସରକାରୀ ଏବଂ କୂଟନୈତିକ ପାସପୋର୍ଟ ଧାରକଙ୍କ ପାଇଁ ଭିସା ମାଫ ରହିଛି। ସେଥିସହ, ପାଞ୍ଚଟି ବୁଝାମଣା ପତ୍ରରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ ଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟଦଳ ଗଠନ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ, ବୈଦେଶିକ ସେବା ଏକାଡେମୀ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗ, ସମାଚାର ଏଜେନ୍ସିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗସାଜସଜ୍ଜା ଏବଂ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ଷ୍ଟୁଡିଜ୍ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହକାରିତା ସମ୍ମିଳିତ ରହିଛି। ଏହି ସମୟରେ, ପାକିସ୍ତାନର ବାଣିଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜାମ୍ କମଲ୍ ଖାନ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶର ବାଣିଜ୍ୟ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏସ୍କେ ବଶିର ଉଦ୍ଦିନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଢାକାରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଆଲୋଚନାର ମୂଳ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଉଛି ସହଯୋଗ, ପାରସ୍ପରିକ ନିବେଶ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଦ୍ବିପକ୍ଷୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ କୁ ସୁଦୃଢ କରିବା।
